قلعه سریزد مهم‌ترین بنای شهر است که با دیوار و خندق احاطه شده است. بعضی بخش‌های قلعه به صورت سه طبقه ساخته شده و کل بنا ساختاری دفاعی ـ مسکونی دارد. هنوز همه‌ی قسمت‌های آن قابل بازدید نیست اما مجموعه در حال احیا و بازسازی است. چاپارخانه‌ی سریزد، اثر دیگری است که بازسازی آن در مراحل پایانی است. بنایی چهارگوش با معماری بسیار ساده و دیوارهای بلند و کنگره‌دار؛ حضور شتران در مقابل آن، آدمی را با خود به گذشته می‌برد. قلعه سر یزد مربوط به دوره ساسانیان است و در شهرستان مهریز، روستای سریزد واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۷ خرداد ۱۳۵۴ با شمارهٔ ثبت ۱۰۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است قلعه سریزد یکی از کهن ترین و بزرگ ترین گاوصندوق امانات بانکی ایران و جهان بوده است. قدمت این قلعه تاریخی به حکومت ساسانیان (قرن ۳ تا ۷ میلادی) می رسد.

قلعه به منظور ذخیره سازی غلات و مواد غذایی بوده که در آن زمان از ارزش خاصی برخوردار بوده است. علاوه بر غلات، به مانند یك گاوصندوق امروزی ؛ پول، طلا و زیورآلات روستاییان نیز در مواقع هجوم و غارت در این قلعه نگهداری می شده است. گرداگرد این گاوصندوق امانات باستانی را خندقی به عرض تقریبی ۶ متر و عمق بین ۳ تا ۴ متر که اولین لایه دفاعی قلعه محسوب می شده، محصور کرده است. این قلعه دارای دو دیوار متحدالمرکز تو در تو با برج و باروهایی بلند و تسخیر ناپذیر است که توسط خندقی محصور شده است.

همچنین قلعه دارای دو درب بوده است که یکی درب اصلی و دیگری درب پشتیبان قلعه بوده است. تقریبا مانند درب گاوصندوقی خزانه و درب فرار امروزی!.  درب اصلی قلعه به صورت متحرک بوده و به وسیله طناب و قرقره هایی از سمت پایین به بالا با و بسته می شده است. زمانی که درب اصلی به وسیله دشمن شکسته می شد و دشمن به درون قلعه راه می یافت، درب دوم قلعه بسته می شده و در واقع نقش درب پشتیبانی قلعه را ایفا می نموده است. قلعه سریزد دارای سه طبقه است که از خشت و گل ساخته شده و مصالح مورد استفاده در آن آجر و گچ بوده است. چیزی شبیه یك گاوصندوق امانات خشتی ! تزییناتی نظیر کادربندی و شومینه سازی نیز در آن دیده می شود. در دو طرف راهروها، اتاق های متعدد حجره مانندی است که هر کدام دارای درب و کلیدی مجزا به منظور ذخیره سازی اشیا گرانبهای روستاییان در این گاو صندوق بزرگ بوده است. در حال حاضر بیشتر قسمت های قلعه مرمت شده و آماده پذیرایی از میهمانان گرامی می باشد. این اثر در تاریخ ۲۷ خرداد ۱۳۵۴ با شماره ثبت ۱۰۸۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است قلعه سریزد قلعه سریزد یکی از زیبا ترین ، عظیم ترین و سالمند ترین قلعه های دفاعی و نیز یك مخزن خزانه و گاوصندوق امانات در کویر مرکزی ایران است. که می توان آن را در نوع خود بی نظیر دانست. هسته اولیه این قلعه مربوط به دوران ساسانی است و دردوره صفویه در 3 طبقه مرمت و بازسازی شده است. (این قلعه از خارج به داخل شامل دیواری به ارتفاع 2 متر گرداگرد قلعه می باشد که قبلا دارای ارتفاع بیشتری بوده است.

خندقی به عمق 4 متر و عرض 5 تا 6 متر در اطراف قلعه ،حصار و باروی قلعه که ارتفاعی حدود 6 تا 7 متر دارد و گرداگرد قلعه را فرا گرفته و دارای 9 برج مدور به ارتفاع 8 تا 9 متر در گوشه ها و میانه اضلاع می باشد.). در چهار گوشه این گاوصندوق امانات خشتی ، 4 برج ساخته شده که از برجهای حصار قلعه بلند تر است.فضاها و ورودیهای قلعه :فضای اصلی و مرکزی قلعه شامل انبارها ، خانه ها و اتاق های مسکونی قلعه نشینان بوده است.درب ورودی قلعه در سمت شمال آن قرار داشته که بر روی خندق مقابل آن پل متحرکی نصب بوده است که شب هنگام به کمک طناب و قرقره بلند می شده و در پشت دروازه قرار می گرفته است.با برداشتن پل متحرک از روی خندق،ارتباط داخل و خارج قلعه از یکدیگر قطع می شد. در واقع این یك حربه فیزیكی جهت بالابردن ضریب ایمنی گاوصندوق امانات آن روزگار بوده است! 

با گذشتن از پل روی خندق و عبور از دراصلی قلعه ، به محوطه هشتی دروازه وارد می شویم. ودر محوطه هشتی به سه درب دیگر بر خورد می کنیم که دو تا از آن ها به طرفین چپ و راست باز شده و به محوطه میان حصار خارجی و دیوار داخلی قلعه که محل نگهداری احشام و چارپایان و انبار های علوفه بوده ،راه میابد.درب سوم ، مقابل دروازه اصلی قرارگرفته و به محل مسکونی قلعه راه دارد. در قسمت مسكونی خانه های قلعه هر کدام بیش از 2 اتاق ندارد و اکثر زیر بنای آنها بیش از 30  متر مربع نیست.اتاق ها تو بر تو بوده و در جوانب آنها طاقچه ها ،رف ها و در انتهای آنها محل هایی برای قرار دادن خمره های بزرگ جهت ذخیره کردن مواد غذایی ساخته شده است. همچنین در کف اتاق های قلعه سوراخهایی جهت اختفای خمره ها ایجاد کرده اندكه این هم شگردی برای افزایش امنیت این گاوصندوق امانات است.

نحوه حفاظت از قلعه: مسلما این گاوصندوق امانات بزرگ در غیاب تجهیزات مدرن امروزی ؛ نیاز به یك گارد انسانی كاركشته است. نحوه استفاده ازفضاهای قلعه بدین ترتیب می باشد که برج های قلعه در سه طبقه بنا شده و ارتباط طبقات به وسیله پلکان های مارپیچ تامین می گردد.در هر سه طبقه روزنه هایی برای دیده بانی و تیراندازی در نظر گرفته شده است. پشت بام برج ها ، دیواری به ارتفاع 5/1 متر را دارد که به عنوان جان پناه از آن استفاده می گردد.در زیر دیوار جان پناه ، سوراخ هایی با شیب تند به طرف بیرون ایجاد کرده اند که از آنجا برای ریختن خاکستر،شن داغ،آب جوش و قیر مذاب بر سر مهاجمان استفاده می کردند.اگر دشمن اقدام به آتش زدن درب ها می کرد،از این قسمت آب می ریختند و آتش خاموش می شد.درهای دوم و سوم ورودی، با پوششی از فلز ساخته شده بود،بدین وسیله علاوه بر استحکام بخشی، بیشتر از سوزاندن آن جلوگیری می شد.بر بالای درب اصلی قلعه تیر چوبی قرار دارد که بر روی آنها چهار قرقره به چشم می خورد.از این تیر چوبی و قرقره ها برای بالا و پایی آوردن درب ورودی خندق و یا درب قلعه استفاده می کردند.

 این تنها نمونه ای از باز و بسته کردن درب به صورت عمودی می باشد که تاکنون آثار آن باقی مانده است.ازجمله آثار موجود قابل ذکردراین قلعه آب انباراست که درسمت چپ ورودی و پشت هشتی ساخته شده است که مسقف بوده و ابعاد آن در حدود 5*6 متر است و اکنون اثری ازآن باقی نمانده است.این آب انبار به دو طریق آب گیری می شده است:یکی به وسیله مجرایی که از خندق به آن متصل بوده و در مواقع لزوم مجرا گشوده شده و آب انبار پر می شد ، و دیگری در هنگام خطر و تهاجم دشمن که احتمال آلودگی آب خندق وجود داشت ، بنابراین آب انبار را با آب خندق آبگیری نمی کردند،بلکه با جمع آوری آب پشت بامها و فضای داخلی قلعه نیاز خود را بر طرف می ساختند.با این عمل افراد قلعه می توانستندکلیه نیاز های خود را برطرف ساخته و ارتباط خود را با خارج قطع نمایند.

قلعه "سریزد" هرچند گستردگی و وسعت و تشکیلات ارگ بم را ندارد،اما نظم حاکم در پلان قلعه آن را در نوع خود بی نظیر ساخته است و به جرات میتوان گفت سرآمد و نقطه ی ابتدایی سیستم نگهداری ایمن اموال در گاوصندوقهای امانات و گاوصندوقهای بانكی امروزیست.